Najwyższą karę można ponieść za morderstwo, cudzołóstwo, złamanie tajemnicy otaczającej Lilwa. Dodatkową karą jest pochowanie złoczyńcy w nieoznakowanym grobie poza miejscem tradycyjnych pochówków.

Także wpływy Luba sprawiły, że Tabwa zacgur i masek, wytwarzać przedmioty podnoszące prestiż dostojników plemiennych: taborety, grzebienie, łyżki i berła. Podgłówek, który oferuję jest przykładem takiej sztuki.

Na dodatek w ramach jednego stowarzyszenia używano różnych rodzajów masek. W Ntomo były ich przynajmniej dwa rodzaje. Takie z wąskimi ustami jak ta, którą oferuję uczyły adeptów Ntomo jak ważna jest cisza i umiejętność powściągliwej mowy.

Mogło też się zdarzyć, że maska jest efektem fantazji twórcy. Odpowiedzią na rosnące wówczas zapotrzebowanie na plemienną sztukę Czarnej Afryki. Na północy tego kontynentu masek praktycznie nie używano więc rzeźbiarz-rzemieślnik stworzył własną.

Małe fetysze zamawiane u szamana służą zwykle ochronie członków rodziny. Nosi się je blisko ciała np. zawieszone na szyjach. Mają ustrzec przed czarami i urokami rzucanymi przez wrogów.

 Byli znani z ogromnej czci dla swoich przodków. Pogrzeb osoby znaczącej w tej społeczności, przeradzał się w trwającą wiele dni uroczystość, dawniej związaną  ze składaniem ofiar z ludzi i rytualnym ubojem zwierząt. Zmarłych chowano ze złotą biżuterią. Sumba budowali kamienne grobowce przypominające olbrzymie stoły. Grobowce zdobiono rzeźbami ludzi i zwierząt bardzo przypominającymi rzeźbę, którą oferuję.

Maski Bassa Dan rzadko pojawiają się w sprzedaży. Tę kupiłem w Paryżu razem z częścią kolekcji sztuki afrykańskiej. Jest w dobrym stanie poza niewielkim wyłamaniem na jej obrzeżu. Ma ładne naturalne patyny. Sądzę, że pochodzi z połowy XX wieku. Nieco zastanawia mnie kształt ust, który zwykle pojawia się w miejscu oczu w maskach Danów.

Osobiście uważam, że rzeźby Mamuye to jedne z najbardziej abstrakcyjnych form sztuki afrykańskiej. Podobnie jak rzeźby ich sąsiadów Chamba. Zresztą bardzo długo mylono dzieła obu plemion, żyjących w odosobnieniu w dolinie Benue River. Społeczność Mamuye a może bardziej ich sztukę odkrył dla świata Philip Gumot dopiero w latach sześćdziesiątych XX wieku.

Omono, maska białej małpy jest pięknym przykładem sztuki Dogonów. Jest minimalistyczna, geometryczna i symboliczna. To taka sztuka zachwyciła Picassa i Deraina. Figura małpy nad częścią twarzową jest ledwie zaznaczona. Bardziej przypomina graficzny znak niż żywe, pełne wigoru zwierzę a przecież nikt ani przez chwilę nie ma wątpliwości, że to małpa.

Stołek, który oferuję jest w stu procentach zgodny z kanonem sztuki Senufo. Piękna charakterystyczna twarz, dzioborożec na głowie, plemienna biżuteria i skaryfikacje nie pozostawiają cienia wątpliwości skąd rzecz pochodzi.

W sztuce plemiennej Zande ważna jest muzyka i rzeźba bo masek wytworzyli niewiele. Najbardziej znane i ciekawe są figury Kudu i Yanda. Kategoryzuje się je według wielkości. Większe Kudu są figurami przodków, mniejsze Yanda są używane głównie przez stowarzyszenie Mani, głównie dla wróżb. Najwyżsi rangą członkowie Mani potrafią rzeźbom przekazywać magiczną moc aby pomagały członkom plemienia.

Ceremonia składa się z modlitwy, podczas której czaszki przodków są nacierane magicznym proszkiem bądź kolorowymi pigmentami, uczty i złożenia ofiar. Dialog z duchami przodków, których reprezentują rzeźby strażników jest dla Fangów bardzo ważny ale jednocześnie kości zmarłych trzyma się z daleka od żywych członków plemienia.