Strona główna

 Myślę, że maska powstała w latach siedemdziesiątych. Może jeszcze wcześniej. Jest prosta, wyrazista, nawiązuje do tradycyjnych, ludowych wizerunków świętych a jednocześnie jest nowoczesna. Szkoda, że nie wiemy kto jest jej autorem i jak potoczyła się jego dalsza kariera artystyczna.

Realizował zamówienia na rzeźby w okolicznych parafiach choć czasem jego prace nie znajdowały uznania w oczach zamawiających je proboszczów. Sam wieszał kapliczki w Puszczy Knyszyńskiej. Niestety niewiele jest w sieci przykładów rzeźb wykonanych przez Edwarda Jurszewicza.

Niezwykła gorliwość i oddanie ubogim i chorym także podczas epidemii sprawiły, że przeor zakonu Dominikanów w Limie nagiął obowiązujące prawo i Marcin de Poress złożył śluby zakonne. Nigdy nie został jednak wyświęcony i do końca swego życia pełnił funkcję jałmużnika w zakonie.

Powstała z konara drzewa uformowanego przez naturę w kształt kobiecego, bezgłowego ciała. Rolą artysty, myślę, że nie nadużywam tego słowa, było to ciało dostrzec i uwydatnić. Oczywiście można mieć własne zdanie na temat doklejonej głowy i ramienia. Mnie to jednak nie przeszkadza.

Sądzę, że rzeźba miała charakter użytkowy. Być może w pojemniku, który tworzą ogon i skrzydła składano ofiary. Zagadką są stożkowe wypustki po bokach ptaka. Anatomia gęsi czy też łabędzia w niczym ich nie uzasadnia, tym bardziej, że rzeźba bardzo realistycznie oddaje sylwetkę ptaka.

Obraz, który proponuję na pozór jest abstrakcją. Jednak zawiera w sobie ukryte treści. Dopiero po uważnym i wnikliwym przyjrzeniu się można dostrzec ludzkie twarze, świnie, łeb ptaka, skorupiaka i plemienną maskę. Nie potrafię do końca dociec przesłania dzieła. Być może artysta chciał nam powiedzieć, że nie wszystko jest tym co widzimy na pierwszy rzut oka.

Rzeźba prawdopodobnie przedstawia jakiegoś świętego. Tak można sądzić po zakonnym habicie i symbolicznym różańcu, którym jest przepasany. Być może jest to Święty Antoni.

Nie można natomiast odmówić jej autentyczności, naiwnej oryginalności, ekspresji. Nie pozostawia odbiorcy obojętnym. Rzeźba albo się podoba albo wkurza. W każdym z tych przypadków skłania do refleksji. Mnie kojarzy się z głową leśnego ducha lub utopca z bagien.

W naszym dzisiejszym odbiorze wiele z tych przedmiotów ociera się o sztukę. Jakkolwiek nazywaną. Grupa przedmiotów zaliczana w kolekcjonerstwie do kategorii „art popular” jest bardzo szeroka. To przedmioty codziennego użytku, meble zwykle regionalne, przedmioty związane kultem religijnym, narzędzia, dzieła snycerzy a niekiedy też rzeźba.

I taka też jest „Ulicznica”. Zdawkowa, prosta i wymowna. Zmyślony użył tytułu tej rzeźby w rozmowie ze mną, choć o ile dobrze pamiętam, posłużył się bardziej dosadnym słowem.

To nie jest piękna twarz. To starzec z podkreślonymi cechami rasy, że się tak brzydko wyrażę , negroidalnej. Powiedziałbym nawet, że widać w niej echa ewolucyjnego rozwoju człowieka, choć chyba nie było to zamiarem twórcy.

Na dodatek w ramach jednego stowarzyszenia używano różnych rodzajów masek. W Ntomo były ich przynajmniej dwa rodzaje. Takie z wąskimi ustami jak ta, którą oferuję uczyły adeptów Ntomo jak ważna jest cisza i umiejętność powściągliwej mowy.