Strona główna

Rzeźby Dogonów, a rzeźba którą oferuję jest tego pięknym przykładem, w uproszczony sposób przedstawiają ludzkie ciało. Są wydłużone z naciskiem na geometryzację formy. Postacie są niemal kubistyczne. Mają owalne głowy, kwadratowe ramiona, proste, długie zwężające się ku dołowi kończyny. Przy czym stylizacja i uproszczenia nie pozbawiają rzeźby indywidualnego charakteru.

Tak naprawdę to jedynie przeglądając najstarsze benińskie brązy widziałem pewne podobieństwo. Trochę podobne ornamenty. Koguty zdobiące uchwyt łyżki mogłyby pochodzić z Beninu. Stylistyka przedstawionych zwierząt powodowała u mnie skojarzenia ze sztuką Beninu.

Zdecydowałem się umieścić krucyfiks poza kategorią sztuka plemienna ze względu na jego uniwersalny charakter, choć sądzę, że twórcą rzeźby jest ktoś, kto ze sztuką plemienną obcował od dziecka, wychował się na niej.

Co do tych konkretnych odważników pochodzą z różnych zestawów. Trafiłem na nie w Paryżu i miałem przywilej wyboru wśród naprawdę dużej kolekcji. Jestem przekonany, że są stare, nawet XVIII-wieczne.

Kali to ciemnoskóra piękna kobieta, odziana w tygrysie futro, wieloręka i każda z uzbrojonych rąk może zabijać demony. Charakterystyczną cechą wyróżniającą rzeźby Kali jest naszyjnik z czaszek lub głów pokonanych wrogów.

 Figura świętej została właściwie tylko zarysowana, tworzą ją dwie zgeometryzowane bryły. Mimo to widzimy kobietę w archaicznej szacie jednoznacznie odpowiadającą naszym schematycznym wyobrażeniom jak powinien wyglądać „święty”.

Z podgłówkiem wiążą się też przekonania wielu plemion, że sen i senne projekcje są ingerencją duchów przodków w życie na ziemi. Odpowiedni, zgodny z plemiennym kanonem podgłówek umożliwia komunikację z przodkami. Nieraz zagłówki przyjmują formy totemicznych rzeźb plemiennych dla bezpieczeństwa takiego kontaktu.

Postać przedstawia zapewne przodka mającego pełnić rolę opiekuna, strażnika broniącego dostępu złym mocom do chronionego terenu. W tym przypadku chodzi zapewne o domostwo i to raczej zamożnych ludzi.

Myślę, że rzeźba powstała w połowie XX wieku w prowincjonalnym warsztacie. Bliżej jej do tradycji sztuki ludowej niż warsztatów wielkich mistrzów choć trudno jej odmówić piękna.

Zgodnie z drugim znaczeniem chińskiego słowa sprzedaję raczej ideę, wyobrażenie wspaniałości tej rzeźby z czasu jej powstania. To co się zachowało pozwala sądzić, że była dynamiczna i przedstawiała słonia w ozdobnej uprzęży, której resztki widać do dziś. Zwierzę miało zapewne uniesioną w górę trąbę i znajdowało się w ruchu może w biegu. Ale to tylko wyobrażenia.

Dzieło nawiązuje do antyku. Przywodzi na myśl greckie posągi naruszone zębem czasu.

Jedna z najbardziej popularnych masek Senufo to Kpelie, co tłumaczy się jako „twarz skaczącego wykonawcy”. Pierwowzorem masek Senufo jest twarz pięknej kobiety, bowiem w religii Senufo centralną postacią jest żeński duch przodka, starożytna matka, od której zaczął się świat.